Podziel się:

W tym tygodniu, w trzeciej odsłonie cyklu „Krosno – Historia Prawdziwa” przedstawimy dalszą część losów naszego miasta . Skupimy się na wydarzeniach od 1884 r. do 1944 r.

Foto: sm

W 1884 r. zakończono budowę linii kolejowej tzw. transwersalnej, dzięki czemu Krosno uzyskało dogodne połączenie komunikacyjne, sprzyjające rozwojowi handlu i przemysłu, otwierające okno na świat prowincjonalnemu miasteczku galicyjskiemu. W 1888 r. Wojciech Lenik założył w Krośnie pierwszą drukarnię, w 1891 r. powstało Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”, a w 1893 r. otwarto męskie Seminarium Nauczycielskie. W 1900 r. rozpoczęła działalność Szkoła Rolnicza w Suchodole. Wywarła ona duży wpływ na podniesienie kultury rolnej w regionie.

Po wybuchu I wojny światowej, od września 1914 r. do maja 1915 r., Krosno znalazło się w rejonie walk prowadzonych ze zmiennym szczęściem przez wojska rosyjskie i austriackie. Te dramatyczne zmagania dwóch armii doprowadziły do zniszczenia i wyludnienia Krosna. Dewastacji uległy urządzenia komunalne, obiekty przemysłowe oraz wiele domów.Po odzyskaniu niepodległości  w 1918 r. nastąpiło wprawdzie ożywienie gospodarcze, ale upragniona wolność nie przyniosła wyraźnej poprawy warunków materialnych najbiedniejszych warstw ludności. Nawet uruchomienie w 1924 r. huty szkła zmniejszyło bezrobocie w nieznacznym tylko stopniu, gdyż na pracę czekały nadal setki robotników. Nic więc dziwnego, że często dochodziło do wystąpień i demonstracji bezrobotnych oraz nasiliła się działalność organizacji lewicowych.

W 1927 r. pogłębiający się kryzys gospodarczy spowodował zaostrzenie sytuacji politycznej na Podkarpaciu. W Krośnieńskiem było  w tym czasie ponad 3 tys. ludzi poszukujących pracy, a tylko 10 procent  spośród nich pobierało zasiłki. Wysłana do Warszawy, do ministra opieki społecznej, delegacja bezrobotnych nie uzyskała żadnej pomocy. Po jej powrocie, 15 września 1927 r., odbył się w Krośnie wielki wiec bezrobotnych, na którym przemawiał m.in. młody działacz polityczny z Białobrzegów – Władysław Gomułka. Uchwalono wtedy rezolucję, w której domagano się pracy i chleba.

Radykalizacja nastrojów społecznych doprowadziła do powstania pierwszych komórek Komunistycznej Partii Polski. Od 1928 r. działał w Krośnie Komitet Dzielnicowy KPP, skupiający 53 członków, który w 1931 r. przekształcił się w Komitet Podokręgowy KPP, obejmujący zasięgiem powiaty: krośnieński, jasielski i gorlicki. W tym samym roku – z inicjatywy Stanisława Ziaji, Stanisława Kruszyny, Jana Berga i Władysława Gomułki – została założona lewicowa organizacja wiejska „Chłopska Przyszłość”, rozwiązana jednak szybko przez władze.

W 1932 r. zakończono budowę Zakładów Gumowych „Wudeta”, co wpłynęło na pewne złagodzenie bezrobocia. W tym samym roku oddano do użytku lotnisko, a dwa lata później uruchomione zostały pierwsze obiekty produkcyjne Zakładów Przemysłu Lniarskiego „Krosno”, których budowę rozpoczęto jeszcze  w 1919 r., przerwano jednak w czasie kryzysu. U schyłku lat trzydziestych Krosno, mimo wielu trudności gospodarczych i społecznych niepokojów, przekształciło się w znaczący ośrodek przemysłowy, w którym było zatrudnionych około 3 tys. osób. Wzniesiono szereg obiektów publicznych, rozbudowano infrastrukturę miejską, umocniła się pozycja klasy robotniczej. Liczba mieszkańców wzrosła do 13 tys.

8 września 1939 r. , w godzinach wieczornych, do miasta wdarł się zmotoryzowany oddział I Dywizji Górskiej Wehrmachtu. Mimo zaciekłego oporu, stawianego przez garstkę żołnierzy polskich, Krosno zostało zajęte przez hitlerowców i rozpoczęła się ponura okupacja, masowa eksterminacja Polaków i Żydów, bezwzględne niszczenie wszelkich przejawów polskości.

W odpowiedzi na niemiecki terror narodził się ruch oporu. Już w 1940 r. powstały w  Krośnie konspiracyjne komórki Służby Zwycięstwu Polski, które wkrótce weszły w skład Związku Walki Zbrojnej, a od 1942 r. – Armii Krajowej. Organizatorem i pierwszym komendantem obwodu ZWZ był prof. Józef Cząstka, ps. „Kotowicz”. W pierwszych latach okupacji założono tez chłopską organizację konspiracyjną „Roch” z Antonim Kocajem na czele oraz lewicową organizacje nazwaną „Komuniści Podkarpacia”, której przywódcą był Władysław Szlama, aresztowany przez Niemców w 1914 r. i stracony w Oświęcimiu.

W maju 1942 r. utworzono Komitet Podokręgowy PPR „Nafta”, przekształcony następnie w Komitet Okręgowy nr 13. Jego sekretarzem była początkowo Jadwiga Ludwińska, ps. „Kaśka”, przedwojenna aktywistka KPP, a potem funkcję tę objął Emil Dziedzic, autor znanego hymnu Gwardii Ludowej „My ze spalonych wsi…”. Do czołowych działaczy PPR w Krośnieńskiem należeli m.in.: Władysław Gomułka, Szymon Smereczański i Edmund Patera. Na przełomie lat 1942 i 1943 w Okręgu nr 13 działało kilkadziesiąt komórek PPR i komitetów dzielnicowych. Powstały tez oddziały Gwardii Ludowej, prowadzące szeroko zakrojona działalność sabotażową i akcje zbrojne przeciwko hitlerowcom.

11 września 1944 r. oddziały radzieckie przyniosły mu wolność. W tym tez miesiącu powstała Powiatowa Rada Narodowa oraz Państwowy Urząd Naftowy, który przejął pod swój zarząd wszystkie prywatne kopalnie ropy.

CDN…

KROSNO - HISTORIA PRAWDZIWA (cz.4)

Kobiecy punkt widzenia

Grupa MoCarta w Krośnie

Nagroda dla PWSZ w Krośnie

Krośnieńska Akademia Młodych

KROSNO – HISTORIA PRAWDZIWA (cz.2)